Pijn en dood: een blik vol hoop

Beste vrienden,

Heb je ooit aan het leven gedacht als aan een grote reis? Er zijn momenten van vreugde, van ontdekkingen, van plannen… en dan verschijnen er plotseling onverwachte obstakels: pijn, ziekte, verlies en zelfs de onvermijdelijke zekerheid van de dood. Die momenten schudden ons wakker en doen ons afvragen: Waartoe dient dit alles?

De film “The Bucket List” laat ons precies dat zien aan de hand van Edward en Carter. Twee heel verschillende mannen die, wetende dat ze nog maar kort te leven hebben, besluiten om op avontuur te gaan. In eerste instantie is het hun idee om dingen van een “verlanglijstje” af te strepen. Maar zonder dat ze het beseffen, leidt die lijst hen naar iets veel groters: het zoeken naar de ware betekenis van wat hen nog te leven rest. Edward, een alleenstaande man, herontdekt de waarde van familie. Carter, een familiemens, durft dromen na te jagen die hij had opgegeven. De pijn van hun ziekte, hoe verschrikkelijk ook, wordt een stimulans om hun leven te veranderen.

Dit brengt ons rechtstreeks in contact met een fascinerende denker, Viktor Frankl. Hij bestudeerde niet alleen pijn, hij ondervond het ook aan den lijve in de concentratiekampen. En daar ontdekte hij iets verbazingwekkends: degenen die het overleefden waren niet altijd de sterksten, maar degenen die een doel vonden, een reden om door te gaan. Voor Frankl zoekt de mens niet naar geluk als een doel op zich, maar komt geluk ‘als een extraatje’ wanneer we zin hebben gevonden in ons bestaan.

Pijn, zegt Frankl, kan als een ‘alarm’ fungeren. Het dwingt ons om stil te staan, na te denken en ons te realiseren dat we misschien dingen nastreefden die niet het belangrijkste waren. Denk aan die moeder die, na het verlies van een kind, een nieuw doel vond in de zorg voor haar andere kind en zo vrede vond in dat onvermijdelijke lijden. Of aan de arts die zijn rouw accepteerde als een offer voor zijn dierbare en zo betekenis gaf aan zijn verdriet.
De uitspraak van Frankl vat het samen: “Als je een situatie die je pijn doet niet kunt veranderen, kun je altijd kiezen met welke houding je dat lijden tegemoet treedt”. Onze houding verandert alles. Het zorgt ervoor dat we groeien en een innerlijke vrijheid vinden die niemand ons kan afnemen.

En welke rol speelt de dood in dit alles? Voor Frankl is de dood niet het einde van alles, maar geeft ze juist een kader en betekenis aan het leven zelf. Het besef dat we niet oneindig zijn, spoort ons aan om intenser en authentieker te leven. Als het leven geen einde had, zouden we alles kunnen uitstellen, en dat zou de urgentie en waarde van elk moment wegnemen. Het besef dat we op een dag zullen vertrekken, spoort ons aan om van elk moment te genieten en verantwoordelijk om te gaan met onze tijd.

Laten we nu eens kijken naar het perspectief van C.S. Lewis. Vanuit zijn christelijke geloof helpt hij ons om pijn niet alleen te zien als een menselijke ervaring, maar ook als onderdeel van een goddelijk plan. Als God goed en almachtig is, waarom laat Hij dan lijden toe, vraagt Lewis zich af. Zijn antwoord is cruciaal: Gods liefde is geen ‘zachte’ liefde die alleen ons comfort nastreeft. Het is een liefde die onze volmaaktheid nastreeft, die ons beter wil maken. Soms laat die liefde ons door het vuur van de pijn gaan om ons te vormen en te laten groeien. Lewis noemt het ‘Gods megafoon om een dove wereld wakker te schudden’. Het is de manier waarop Hij onze aandacht trekt wanneer we zijn afgedwaald, wanneer we onze fouten moeten erkennen en Hem moeten zoeken.
De grote les is dus deze: zowel Frankl als Lewis, ondanks hun verschillende benaderingen, zijn het eens over iets krachtigs: pijn en dood zijn niet het einde van de weg, en zeker geen zinloze ervaringen. Integendeel, het kunnen de moeilijkste, maar ook de belangrijkste stappen zijn voor onze persoonlijke en geestelijke groei.

“The Bucket List” laat ons zien dat wat we meemaken, onze daden en vooral hoe we omgaan met ons lijden, bij ons blijft, voortduurt en ons overstijgt. Het gaat er niet om het lijden op te zoeken, helemaal niet! Het gaat erom dat we, wanneer het komt, het met de best mogelijke houding tegemoet treden, met waardigheid, of uit liefde voor God, door, zoals de heilige Paulus zegt, “wat nog ontbreekt aan het Lijden van Christus” te voltooien en de werkelijke betekenis ervan te zoeken. Want elke keuze, elke stap, hoe pijnlijk ook, brengt ons dichter bij een voller leven en bij de hoop op iets dat deze wereld overstijgt.

Laten we denken als ware kinderen van God: “Waarom dit lijden, wat voor nut kunnen pijn en verdriet hebben voor de christen? Waarom moeten we de dood van Jezus in ons dragen? Omdat het kruis van Christus in de wereld moet worden verkondigd, niet alleen met woorden, maar ook met daden. De christen is een levende prediking van de gekruisigde en verrezen Heer. Als we, zoals de heilige Paulus zegt, alleen maar “Jezus Christus willen kennen, en wel als gekruisigde” (1 Kor 2,2), dan moeten we dit met heel ons wezen beleven. Niet alleen op geestelijk vlak (door meditaties over het lijden van Christus), maar ook op lichamelijk vlak, door de beledigingen, vervolgingen en beproevingen die we ondergaan omwille van de naam van Christus. Zo verbindt Christus ons met zijn lijden, en maken de pijnen die we in ons christelijk leven ondervinden ons tot levende en krachtige getuigen van de Gekruisigde.”¹

Zoals Frankl zelf zei: “De dood kan alleen angst inboezemen bij iemand die niet weet hoe hij de tijd die hem gegeven is om te leven moet vullen”. En zoals terecht wordt opgemerkt: “Leer leven en je zult weten hoe je goed moet sterven.

Alejandra Ruiz,
Master in Huwelijk en Gezin en Bachelor in Gezinsbegeleiding. Lid van de Pharus Academie. pharuspsy.org

Bibliografie
Frankl, V. Heeft het leven zin. (2020)
Frankl, V. The Suffering man.
Lewis, C.S. Het probleem van het lijden
Film ‘The Bucket List’ (2007)

1. Gelabert Ballester, Martín. OP. Le falta algo a la pasión de Cristo? https://nihilobstat.dominicos.org/articulos/la-falta-algo-a-la-pasion-de-cristo/ Recuperado el 15/7/2025 ↩︎